پایگاه شخصی، تحلیلی  محمد خداوردی

 

 قتل‌های زنجیره‌ای

قتل‌های زنجیره‌ای جزو جنجالی‌ترین پرونده‌هایی محسوب می‌شود كه در دولت هفتم رخ داد و موجبات سوءاستفاده فراوان بیگانگان را فراهم آورد. در ابتدا نیروهای ارزشی مورد اتهام قرار گرفتند اما با افشاگری‌های روح‌الله‌حسینیان روند اطلاع‌رسانی در این زمینه تغییر كرد. به عقیده نگارنده كتاب، حزب مشاركت عامل اصلی این جنجال بود. در این كتاب درباره این پرونده اینگونه آمده است: در تاریخ 15/10/1377 وزارت اطلاعات با انتشار بیانیه‌ای قتل‌های آذرماه آن سال را كه در آن داریوش و پروانه فروهر، محمد مختاری و محمدجعفر پوینده به طرز فجیعی به قتل رسیده بودند، به معدودی از عوامل خودسر این وزارت نسبت داد: «وزارت اطلاعات بنا به وظیفه قانونی و به دنبال دستورات صریح مقام معظم رهبری و رئیس محترم جمهوری، كشف و ریشه‌كنی این پدیده شوم را در اولویت كاری خود قرار داد و موفق گردید شبكه مزبور را شناسایی، دستگیر و تحت تعقیب قرار دهد و با كمال تاسف معدودی از همكاران مسؤولیت‌ناشناس، كج‌اندیش و خودسر این وزارت كه بی‌شك آلت‌دست عوامل پنهان قرار گرفته و در جهت مطامع بیگانگان دست به این اعمال جنایتكارانه زده‌اند، در میان آنها وجود دارند. این اعمال جنایتكارانه نه‌تنها خیانت به سربازان گمنام امام زمان (عج) محسوب می‌شود بلكه لطمه بزرگی به اعتبار نظام جمهوری اسلامی ایران وارد آورده است...».

در فتنه قتل‌های سال 1377 موسوم به قتل‌های زنجیره‌ای، در حالی كه هنوز موضوع قتل‌ها ابعاد روشنی نیافته بود و همه گروه‌‌ها این جنایات را محكوم می‌كردند، مشاركتی‌ها به همراه ملی – مذهبی‌ها و رادیو‌های ضدانقلاب، انگشت اشاره خود را به سوی جناح ارزشگرا نشانه گرفتند. عزت‌الله سحابی، رهبر ملی – مذهبی‌ها كه به اتهام براندازی بازداشت و اعترافات تكان‌دهنده‌ای در رابطه با كودتا علیه نظام داشت، اینچنین جناح اصولگرا را به اجرای قتل‌ها متهم می‌سازد: «انتساب جنایت‌های اخیر به جناح انحصار غیرقابل انكار است چرا كه نظریه‌پرداز‌ها، مبلغ‌ها، مجوز شرعی صادركن‌ها و فتوابده‌ها، همه در این جناح مقابل قرار دارند».

 

در ماجرای قتل‌های زنجیره‌ای اولین كسی كه از نزدیكی قاتل اصلی به افراطیون اصلاح‌طلب خبر می‌دهد، روح‌الله حسینیان است. او عاملان قتل‌ها را از لحاظ سیاسی، طرفدار جناح چپ استحاله شده و از نظر فكری وابسته به مدعیان اصلاح‌طلبی دانست. در پی این افشاگری، حسینیان از سوی جوخه‌های وحشت تهدید می‌شود و محل كارش مورد هجوم آنان قرار می‌گیرد. حتی تهدید می‌كنند كه خانه‌اش را به آتش خواهند كشید. آنچه بیش از همه حسینیان را در معرض حملات آنان قرار داد، انجام مصاحبه افشاگرانه در برنامه «چراغ» است. تحلیل‌های حسینیان كه از توطئه‌ مشاركتی‌ها پرده بر‌می‌داشت، مشاركتی‌ها را در سردرگمی فرو‌می‌برد و سناریوی قتل‌ها را به بن‌بست می‌كشاند. مرد وفادار نظام، بر ادعاهای خود دلایلی محكمه‌پسند داشت چرا كه قاطعانه اعلام كرد: «حاضرم در هر محكمه‌ای ادعاهای خود را ثابت كنم».

 

قبل از شروع قتل‌ها به دست مصطفی موسوی، وی در ملاقاتی با سیدمحمد خاتمی، رئیس‌جمهور وقت، از قتل‌های قریب‌الوقوعی خبر داد و آن را سناریویی برای سقوط دولت خاتمی دانست، اما پس از چندی كه ماجرای قتل‌ها به اوج رسید، موسوی دوباره به دفتر خاتمی رفت و اعتراف كرد كه قتل‌ها را خود او انجام داده است: «در این ماجرا، مدتی قبل از اینكه این قتل‌ها شروع شود، آقای موسوی خدمت آقای خاتمی می‌رسد، ناگفته نماند كه برای معاونت امنیت هم از طرف ریاست جمهوری، آقای موسوی به آقای درّی پیشنهاد شده بود كه ایشان به عنوان معاون امنیت نصب شود اما به ادله مختلف پذیرفته نشد و به عنوان جانشین معاون امنیت منصوب شدند. قبل از اینكه این قتل‌ها به وقوع بپیوندد، ایشان خدمت رئیس‌جمهوری می‌رسد و مطلبی را اعلام می‌كند و می‌گوید كه در وزارت اطلاعات سناریویی در حال تدوین است و می‌خواهند عده‌ای را به قتل برسانند تا باعث سقوط دولت شما شود. هنوز از قتل‌ها خبری هم نبود و حتی با یكی از مشاورین ریاست جمهوری هم تماس تلفنی گرفته و این جریان را گفته كه خوشبختانه نوارش موجود است و این مكالمه ضبط شده و بعد از مدتی قتل‌ها شروع شد. در قتل‌ها وقتی كه فروهر و خانمش كشته شدند، رئیس‌جمهور موضع‌گیری كرد، مسؤولان دیگری موضع‌گیری كردند، خصوصا ریاست‌جمهوری موضع تندی گرفت و هیات هم از آن زمان شروع به كار كرد. بلافاصله بعد قتل‌های دیگری هم به وقوع پیوست كه از همان اول این ماجرا را مشكوك می‌كرد كه چرا واقعا چنین اتفاقی دارد پشت سر هم به وجود می‌آید. بعد از اینكه ماجرای قتل‌ها به اوج خود رسید، خود آقای موسوی رفت به دفتر رئیس‌جمهوری و گفت كه این قتل‌ها توسط من انجام شده و كشفی هم اصلا در كار نبود. خود ایشان رفتند و گفتند. حتی دو، سه روز ایشان را تحویل نمی‌گرفتند و می‌گفتند دروغ است، مگر می‌شود آقای موسوی دوم خردادی طرفدار جبهه دوم خرداد چنین كاری را مرتكب شده باشد؟ نمی‌پذیرفتند و می‌گفتند باز این یك سناریو است. تا بالاخره آنقدر اصرار كرد كه پذیرفتند».

 

كودتا علیه مقام معظم رهبری، هدف و انگیزه انجام قتل‌های زنجیره‌ای بوده است. حجت‌الاسلام حسینیان از زبان مصطفی كاظمی نقل می‌كند:«تحلیل ما از اوضاع جاری روز این بود كه آقای خامنه‌ای غیر از امام است و آقای خاتمی هم به دلیل اینكه 20 میلیون رای آورده و 20میلیون پشتیبان دارد، قدرتش بیش از بنی‌صدر است و ما این قتل‌ها را مرتكب می‌شویم و به گردن آقای خامنه‌ای می‌اندازیم». همین سخن را حسینیان دو هفته پس از دستگیری موسوی، زمانی كه به دفتر رئیس‌جمهوری (خاتمی) می‌رود، ناباورانه از زبان محمدعلی ابطحی، رئیس دفتر خاتمی نیز می‌شنود: «درست 15 یا 16 روز بعد از دستگیری آقای موسوی، بنده برای اتمام‌حجت رفتم دفتر آقای خاتمی كه با ایشان ملاقات كنم آقای ابطحی بدون كم و كاست تحلیلش از اوضاع همین بود و با صراحت به ما اعلام كرد و گفت: «فلانی ببین! آقای خامنه‌ای غیر از امام است و آقای خاتمی 20 میلیون نفر پشت سر دارد، آقای خامنه‌ای هشت میلیون رای آورد و اگر درگیری به وجود بیاید، شما مطمئن باشید كه آقای خامنه‌ای پیروز نخواهد شد!»

 

حسینیان بر این نكته تاكید می‌كند كه در پروژه قتل‌ها، مشاركتی‌ها تا حدود زیادی وزارت اطلاعات را متلاشی ساختند: «اگر این بلایی را كه جبهه دوم خرداد، از جریان قتل‌ها و توطئه‌ای كه علیه وزارت اطلاعات كردند، هر وزارتخانه دیگری بود به كلی متلاشی شده بود. خیلی به وزارت اطلاعات ضربه زدند. وزارتخانه‌ای كه بچه‌های آن بر مبنای انگیزه دینی كار می‌كردند، یكمرتبه به یك جنایت متهم شده كه از بیرون هدایت می‌كردند و به نام وزیر اطلاعات علیه وزارت اطلاعات اطلاعیه نوشته می‌شود و بدون اینكه وزیر خبر داشته باشد، در تلویزیون می‌خوانند. بهترین افرادش دستگیر می‌شوند و یك سال و نیم تحت شدیدترین شكنجه‌ها قرار می‌گیرند و در اصل روحیه این بچه‌ها را متلاشی می‌كنند و دنبال همین موضوع هم بودند. عباس عبدی حرف خوبی زد. در جایی گفت: ما ترجیح می‌دهیم وزارت اطلاعات ضعیفی داشته باشیم و در تهران منافقین در مقر حكومت خمپاره بزنند. عبدی كه دلش برای مردم نسوخته، او می‌خواسته وزارتخانه‌ای موجود نباشد كه اگر با آمریكا رابطه‌ای برقرار می‌كند كشف شود. آنها دنبال این بودند و موفق هم شدند. بنابراین نباید بیش از این توقع داشت ولی امیدوار هستیم كه بازسازی روحی بشوند و ان‌شاءالله با روحیه قوی از انقلاب حمایت كنند».

 

پرونده قتل‌های زنجیره‌ای در مسیر انحرافی و غیرطبیعی قرار گرفت و بازجوهای پرونده توسط علی ربیعی (عباد) به سازمان قضایی نیروهای مسلح تحمیل شدند: «همه كارها را آقای علی ربیعی (عباد)، مشاور امنیتی رئیس‌جمهور انجام می‌دادند، حتی جناب آقای یونسی هم كه وزیر اطلاعات بودند، از این ماجرا خبر نداشتند كه این بازجوها را گذاشتند. بعدا كه رفتند و شروع به كار كردند، فهمیدند كه این بازجوها را از بالا گفتند كه بگذارید برای رسیدگی به این پرونده». حسینیان در افشاگری دیگری فاش می‌سازد كه انتخاب بازجوها در اصل كار سعید حجاریان بوده است و بازجوها از دوستان نزدیك وی بوده‌اند: «بازجوهایی كه از طرف دولت تعیین شده‌اند از جانب سعید حجاریان هستند و قتل‌ها یك توطئه است و جریان رسیدگی، یك توطئه است. شش، هفت ماه قبل از كشف ماجرا این خبر را در مشهد اعلام كردم». اما مرد امنیتی جمهوری اسلامی، بهتر از هر كس دیگری از سوابق پشت پرده این بازجوهای چپ آگاهی دارد: «دو نفر از بچه‌های چپ وزارت اطلاعات، من حالا كاری ندارم به سابقه اینها، من خوب می‌شناسم این دو نفر را؛ یك نفر به نام مجتبی و یك نفر به نام مهدی. این دو نفر بازجوهایی هستند كه هر پرونده‌ای كه دست‌شان بود، زمانی كه من مسؤول رسیدگی به پرونده‌های وزارت اطلاعات بودم، وقتی كه پرونده‌هایی كه اینها بازبینی كرده بودند، می‌گفتم از اول بازجویی بكنید. اینها اول پدر سوژه را در‌می‌آوردند یا وادارش می‌كردند به خودكشی، دو، سه نفر از متهمین خودكشی كردند. یا خودكشی می‌كند یا آبرویش را می‌برند. می‌گویند مساله اخلاقی داشته یا جاسوس بوده، آخر سر هم هیچ چیزی از آن درنمی‌آورند».

 

سوءاستفاده مشاركتی‌ها از قتل‌های زنجیره‌ای به حدی رسید كه نیروهای ارزشی وزارت اطلاعات از سوی همكاران اصلاح‌طلب محكوم به خودكشی شدند! كتاب آسیب‌شناسی حزب مشاركت در این باره نوشته: در آخرین روزهای خردادماه 1378 خبر خودكشی سعید امامی، متهم قتل‌های زنجیره‌ای در پاییز 1377، منتشر و گفته شد وی روز 29 خرداد 1378 هنگام استحمام در بازداشتگاه با خوردن داروی نظافت خودكشی كرده است و بلافاصله به بیمارستان منتقل شده كه تلاش‌های پزشكی برای نجات سعید امامی به شكست انجامیده است.

در تحلیل حسینیان بر اساس دلایل عقلانی و منطقی، مرگ سعید امامی در اثر خوردن داروی نظافت با توجه به مقدار كم داروی نظافت و زنده ماندن چهار روزه وی هرگز محتمل نیست: «یك استكان داروی نظافت كسی را نمی‌كشد. من گواهی فوت ایشان را دارم و پزشك قانونی هیچ گزارشی راجع به مرگ ایشان ننوشتند و نوشتند علت مرگ نامعلوم (است). آقای سعید امامی تا چهار روز در بیمارستان بود، زنده بود و بعد از چهار روز فوت كرده است. معلوم است دارو اینقدر مؤثر نبوده كه همان لحظات ایشان را از بین ببرد و حتی خبر دادند كه ایشان خوب شده بیایید ببریدش». حسینیان قتل سعید امامی را به آن دلیل محتمل‌تر می‌داند كه پزشكان علت مرگ وی را (دو ساعت قبل از مرخصی) ایست قلبی دانسته‌اند و از طرفی ایست قلبی با آمپول هواست. از دیگر سو در تحلیل حسینیان، سعید امامی خودكشی نكرده است بلكه او را وادار به این كار كرده‌اند: «چند وقت پیش خدمت آقای ری‌شهری بودم، ایشان فرمودند كه یك نوار شكنجه آورده‌اند اینجا. من دیده‌ام، حالم به هم خورده است، دو دقیقه‌اش را دیده‌ام و مطمئن شدم كه سعید امامی خودكشی نكرده بلكه او را كشته‌اند، من همین‌جور پیگیر بودم ببینم این نوار چیست كه آقای ری‌شهری از این جریان چنین استنباط كرده است؟ بالاخره از دوستانی كه نوار را دیده بودند سوال كردم. دیدم كه یكی از همین متهمان را دارند با شلاق می‌زنند و بازجوها می‌گویند كه دو قاشق بخور، باید دو قاشق بخوری». حسینیان در ادامه افشاگری‌هایش از شكنجه همسر سعید امامی به‌وسیله بازجوهایی كه از سوی سعید حجاریان بودند، سخن می‌گوید و بر اطلاع خاتمی از جریان شكنجه، قبل از كشف آن، تاكید می‌كند: «درباره جریان شكنجه اینگونه نبود كه آقای خاتمی خبر نداشته باشد. متأسفم كه آقای خاتمی انكار می‌كند. بنده به یكی از وزرا بارها گفتم كه چرا جریان شكنجه را به آقای خاتمی نمی‌گوید؟ گفت: گفته‌ام. ماجرای كشف شدن جریان شكنجه در رمضان سال 1378بود كه یك نفر از پزشكان بیمارستان بقیهًْ‌الله سپاه كه خانم او هم در وزارت اطلاعات بوده است برای آقای یونسی خبر آورده كه یك خانم و یك آقایی از متهمان پرونده در حال مرگ هستند و خیلی التماس می‌كنند كه یك نفر با اینها صحبت كند. آقای یونسی نماینده‌ای فرستاد كه او را راه ندادند تا اینكه جریان به دفتر مقام معظم رهبری رسید. از طرف دفتر با آقای هاشمی شاهرودی تماس گرفتند و ایشان آقای مروی را فرستاد برای تحقیق و دیدند كه یكی از آنها همسر سعید امامی است. اینها در حال مرگ بودند و كلیه‌هایشان از شدت شكنجه از كار افتاده بود. آقای مروی گفت استخوان كف پاهای همسر سعید امامی بیرون زده بود یعنی شكنجه چیزی نبوده است كه آقای خاتمی بخواهد انكار كند. این جریان كشانده شد به هیات سه نفری كه رفتند پرونده را رسیدگی كردند و مشخص شد همه چیز دروغ بوده است. در سوال‌هایی كه از متهمان می‌كردند دنبال قتل‌ها نبودند بلكه دنبال چیز دیگری بوده‌اند».

پس از آنكه انحراف هدفدار در مسیر پرونده قتل‌های زنجیره‌ای (همان‌طور كه قبل‌تر حسینیان از چنین فاجعه‌ای خبر داده بود) به دست بازجوهای انتخاب‌شده از سوی سعید حجاریان كشف می‌شود، خاتمی از طریق یكی از وزرایش برای حسینیان پیام می‌فرستد و از او تمنا می‌كند كه از ماجرای كشف شده سخن نگوید و به افشاگری نپردازد: «مهم‌تر از اینها پیامی بود كه ایشان (خاتمی) پس از كشف شدن جریان شكنجه در حضور 30نفر برای من فرستاد. از جمله شاهدان این جلسه آقای زرگر، آقای رامندی‌ها از قضات دیوان‌عالی كشور و آقای راجی از قضات دادگاه تجدیدنظر بودند. در آن جلسه، وزیری آمد و از قول آقای خاتمی گفت: آقای خاتمی به شما سلام رسانده و از شما خواهش كرده كه درباره این جریان شما مصاحبه نكنید. من هم از طرف مقابل، از روزنامه‌ها می‌خواهم فیتیله را پایین بكشند، خودم پرونده را جمع و جورش می‌كنم. اگر آقای خاتمی كاره‌ای نبود چطور می‌توانست پرونده را جمع و جورش كند؟ اگر واقعا ایشان نقش نداشتند چرا پیغام دادند؟ به همین خاطر است كه اینها جرأت نمی‌كنند با من مناظره كنند». با كشف انحراف در مسیر رسیدگی به پرونده قتل‌های زنجیره‌ای، رئیس‌جمهور وقت، در معرض یك رسوایی قرار گرفت و چاره‌ای جز تكذیب نقش خود در پرونده ندید. این حركت مسبب آن شد كه سازمان قضایی نیروهای مسلح بیانیه افشاگرانه و سرگشاده‌ای در همین‌باره صادر كند و مسائل مربوط به انحراف پرونده را فاش سازد: «آقای خاتمی در امر پیگیری پرونده قتل‌های زنجیره‌ای نقش اساسی ایفا كرده و در آن دخالت داشته‌اند. اصل دخالت قابل انكار نیست و باید مسؤولیت این دخالت نیز پذیرفته شود»