نظریه ى عمر در مورد سه طلاقه کردن


در قرآن کریم آمده است که (الطَّلاقُ مَرَّتانِ...)(525) یعنى: «طلاقى که شوهر در آن میتواند رجوع کند دو مرتبه است، یا رجوع کند به خوشى و سازگارى یا رها کند به نیکى و خیراندیشى و حلال نیست که چیزى از مهر آنان را به جور و ستم بگیرید... پس اگر (بار سوم) زن را طلاق دهد روا نیست که آن زن و شوهر دیگر بار رجوع کنند تا اینکه زن با دیگرى شوهر کند پس اگر (شوهر دوم) او را طلاق داد، پس باکى بر آن دو نیست که رجوع کنند، اگر بدانند که حدود الهى را اقامه مى کنند، این است احکام خدا که براى مردم دنیا بیان مى کند» بنابراین شوهر میتواند قبل از طلاق سوم به زوجه ى خود رجوع نماید و با تحقق طلاق سوم بر او حلال نخواهد بود تا آنکه با شخص دیگرى ازدواج نماید. و در سنن مسلم به نقل از ابن عباس و با أَسناد متعدد و مختلف آمده است که گفت: در زمان رسول خدا (صلى الله علیه وآله وسلم) و زمان ابوبکر و دو سال از خلافت عمر، طلاق سه تائى (در یک مجلس) یک طلاق شمرده مى شد. پس عمر بن الخطاب گفت:

«مردم درباره ى امرى که در آن میتوانند تأنّى کنند میخواهند عجله کنند خوب است آنرا اجازه دهیم و بعد از آن اجازه داد.»(526)


مسلم در سنن خود نیز ذکر مى کند که: ابوالصهباء به ابن عباس گفت: کمى وقت خود را بده، آیا طلاق سه گانه (در یک مجلس) در زمان رسول خدا (صلى الله علیه وآله وسلم)و ابوبکر یک طلاق شمرده نمى شد؟ گفت: چنین بود. و چون زمان عمر پیش آمد مردم پشت سر هم و بدون فاصله طلاق دادند و او آنرا اجازه داد.(527)

و نسائى از روایت مخرمة بن بکیر از پدرش از محمود بن لبید نقل مى کند که: به رسول خدا (صلى الله علیه وآله وسلم) درباره ى مردى که زن خود را سه مرتبه با هم طلاق داده خبر دادند، پس حضرت غضبناک برخاستند سپس فرمودند: آیا با کتاب خدا بازى مى شود و من در میان شما هستم!... تا آنکه مردى به پا خاست و عرض کرد: اى رسول خدا میخواهید او را بکشیم؟(528)

علامه رشید رضا حدیث حضرت رسول (صلى الله علیه وآله وسلم) را که در سنن مسلم و احمد که همگى از ابوداود نقل کرده اند و در سننِ نسائى و حاکم و بیهقى نیز نقل شده است، ذکر کرد و گفت: از قضاوت پیامبر (صلى الله علیه وآله وسلم) برخلاف حدیث بیهقى، حدیث ابن عباس است که گفت: رکانه همسر خود را در یک مجلس سه طلاق داد، و بر او به شدت محزون گردید، پس رسول خدا (صلى الله علیه وآله وسلم) پرسید چگونه او را طلاق دادى؟ گفت: سه بار، فرمود: در یک مجلس؟ گفت: آرى، حضرت فرمود این یک طلاق است اگر خواستى او را بازگردان.(529)

از این حدیث بدست مى آید که طلاق سه گانه در یک مجلس یک طلاق شمرده مى شود، و محمود شلتوت رئیس سابق جامع الازهر، همین قول را پذیرفت، در حالیکه عمر با نص الهى ذکر شده در قرآن کریم مخالفت کرد و طلاق سه گانه در یک مجلس را سه طلاق به حساب آورد و در این صورت زن بر شوهر خود حلال نمى شود مگر آنکه با مردى دیگر ازدواج نماید



[525]- سوره بقره، 230-229

[526]- سنن مسلم جلد 1 باب طلاق سه تائى، حاکم و ذهبى هم آنرا نقل کرده اند

[527]- سنن مسلم جلد اول باب طلاق الثلاث 1/575، بیهقى 7/336

[528]- تحریر المراة، قاسم بک امین المصرى 172، و سعید بن المسیب و جماعتى گفتند: طلاق سه گانه بکلى باطل است زیرا بازى است و «انت طالق» فقط جدى است و بازى در آن نیست.

[529]- سیره ابن اسحاق 2/191، به تفسیر کشاف زمخشرى مراجعه کنید